Український вісник ПСИХОНЕВРОЛОГІЇ

Науково-практичний медичний журнал
ISSN 2079-0325
DOI 10.36927/2079-0325

НЕЙРОРЕАБІЛІТАЦІЙНІ СТРАТЕГІЇ У ПАЦІЄНТІВ З РОЗЛАДАМИ СПЕКТРА ОПТИКОНЕЙРОМІЄЛІТУ

Тип статті

Рубрика

Індекс УДК:

Анотація

Метою роботи було узагальнення сучасних даних щодо ефективності нейрореабілітаційних стратегій у пацієнтів із захворюваннями спектра оптиконейромієліту (Neuromyelitis Optica Spectrum Disorder, NMOSD). Дослідження виконано у форматі оглядового аналізу наукових публікацій, відібраних у  базах PubMed, EMBASE, Ovid та  PEDro за  останні 10  років. Аналізували клінічні дослідження, систематичні огляди, метааналізи, консенсусні документи та рекомендації, присвячені фізичній терапії, ерготерапії, відновленню ходьби, корекції спастичності, менеджменту болю, втоми, зорових, когнітивних і психоемоційних порушень при  NMOSD.

Встановлено, що  найбільш ефективною є  рання та  безперервна нейрореабілітація, інтегрована у  загальну систему ведення пацієнта. У  гострому періоді пріоритетними є  профілактика ускладнень, рання мобілізація та  підтримання рухової активності. У ранньому відновному періоді основний акцент роблять на відновленні ходьби, сили, координації та  функції верхніх кінцівок, тоді як  у  пізньому відновному та  хронічному періодах ключового значення набувають ерготерапія, соціальна адаптація, корекція втоми, больового синдрому, тазових і  психоемоційних розладів. Реабілітаційний потенціал значною мірою залежить від  серологічного фенотипу захворювання, тяжкості перенесених атак та  ефективності імуносупресивної терапії.

Зроблено висновок, що  нейрореабілітацію варто розглядати як  обов’язковий компонент довготривалого ведення пацієнтів із  NMOSD. Перспективними напрямами є впровадження персоналізованих програм відновлення, телереабілітації, роботизованих технологій та  мультидисциплінарних моделей допомоги, що  дасть змогу покращити функціональну незалежність і  якість життя пацієнтів.

Сторінки

Рік / Номер журналу

Перелiк використаної лiтератури

  1. Bringel LAF, Lima PLGSB, Rodrigues PVF, et al. Movement Disorders in Neuromyelitis Optica Spectrum Disorder: A Systematic Review. Mov Disord Clin Pract. 2026;13(3):600-610. DOI:10.1002/mdc3.70339
  2. Chamberlain J, Siriratnam P, Huda S. Advances in the therapeutic landscape for neuromyelitis optica spectrum disorder. Expert Rev Neurother. 2025;25(10):1235-1256. DOI:10.1080/14737175.2025.2548947
  3. Abe Y, Yasui M. Aquaporin-4 in Neuromyelitis Optica Spectrum Disorders: A Target of Autoimmunity in the Central Nervous System. Biomolecules. 2022;12(4):591. Published 2022 Apr 17. DOI:10.3390/biom12040591
  4. Gholizadeh S, Exuzides A, Sinnott J, et al. Assessment of disability and disease burden in neuromyelitis optica spectrum disorders in the CIRCLES Cohort. Sci Rep. 2024;14(1):26150. Published 2024 Oct 30. DOI:10.1038/s41598-024-75013-z
  5. Meca-Lallana JE, Gómez-Ballesteros R, Pérez-Miralles F, et al. Impact of Neuromyelitis Optica Spectrum Disorder on Quality of Life from the Patients’ Perspective: An Observational Cross-Sectional Study. Neurol Ther. 2022;11(3):1101-1116. DOI:10.1007/s40120-022-00356-6
  6. Bilodeau PA, Wruble Clark M, Ganguly A, et al. Real-World Efficacy and Safety of Neuromyelitis Optica Spectrum Disorder Disease-Modifying Treatments. Neurol Neuroimmunol Neuroinflamm. 2026;13(2):e200536. DOI:10.1212/NXI.0000000000200536
  7. Kozińska A, Brodowska A, Czarnecka N, Zięba N, Jamroz Wiśniewska A, Rejdak K. Exploring treatment approaches for Neuromyelitis Optica Spectrum Disorders (NMOSD). J PreClin Clin Res. 2025;19(3):99–108. DOI:10.26444/jpccr/208392
  8. Akatani R, Chihara N, Hara A, et al. Interleukin-6 Signaling Blockade Induces Regulatory Plasmablasts in Neuromyelitis Optica Spectrum Disorder. Neurol Neuroimmunol Neuroinflamm. 2024;11(4):e200266. DOI:10.1212/NXI.0000000000200266
  9. Mariotto S, Marignier R. Neuromyelitis Optica Spectrum Disorder. Continuum (Minneap Minn). 2026;32(2):513-540. DOI:10.1212/cont.0000000000001682
  10. PubMed https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  11. EMBASE https://www.embase.com
  12. Ovid® https://www.ovid.com
  13. PEDro https://pedro.org.au/ukrainian/
  14. McKeever L, Nguyen V, Peterson SJ, Gomez-Perez S, Braunschweig C. Demystifying the Search Button: A Comprehensive PubMed Search Strategy for Performing an Exhaustive Literature Review. JPEN J Parenter Enteral Nutr. 2015;39(6):622- 635. DOI:10.1177/0148607115593791
  15. Khalil H, Johns-Hayden A, Kynoch K. Guidance to including gray literature in systematic reviews-recommendations from an epidemiological study. J Clin Epidemiol. 2026;194:112222. DOI:10.1016/j.jclinepi.2026.112222
  16. Consensus AI https://consensus.app
  17. Open Evidence AI https://www.openevidence.com
  18. Alqwaifly M, Althobaiti AH, AlAibani NS, et al. Patterns of Adult Neuromyelitis Optica Spectrum Disorder Patients Compared to Multiple Sclerosis: A Systematic Review and MetaAnalysis. Cureus. 2023;15(10):e47565. Published 2023 Oct 24. DOI:10.7759/cureus.47565
  19. Ma J, Yu H, Wang H, Zhang X, Feng K. Evaluation of effect of empirical attack-preventive immunotherapies in neuromyelitis optica spectrum disorders: An update systematic review and meta -analysis. J Neuroimmunol. 2022;363:577790. DOI:10.1016/j.jneuroim.2021.577790
  20. Ikeda J, Muguruma K, Ochi K, Kushitani S, Kaseda Y, Maruyama H. [Rehabilitation therapy for aquaporin-4 antibody positive neuromyelitis optica spectrum disorders]. Rinsho Shinkeigaku. 2025 Jan 29;65(1):16-21. DOI:10.5692/clinicalneurol.cn-001993. (In Japanese).
  21. Ikeda J, Kaseda Y, Namba T, Ochi M, Hayata M, Kohriyama T. Inpatient Multidisciplinary Rehabilitation Intervention Outcomes for Neuromyelitis Optica Spectrum Disorder: A Retrospective Observational Study. Prog Rehabil Med. 2016;1:20160007. Published 2016 Nov 9. DOI:10.2490/prm.20160007
  22. Wang XJ, Xia P, Yang T, Cheng K, Chen AL, Li XP. Rehabilitation and pharmacotherapy of neuromyelitis optica spectrum disorder: A case report. World J Clin Cases. 2021;9(16):3951-3959. DOI:10.12998/wjcc.v9.i16.3951
  23. Li Q, Wang B, Cheng B, et al. Efficacy and safety of rehabilitation exercise in neuromyelitis optica spectrum disorder during the acute phase: A prospective cohort study. Mult Scler Relat Disord. 2022;61:103726. DOI:10.1016/j.msard.2022.103726
  24. Otake K, Tagami T, Kido N, et al. Neuromyelitis optica with rapid respiratory failure: a case report. Acute Med Surg. 2021;8(1):e655. Published 2021 Jun 24. DOI:10.1002/ams2.655
  25. Esiason DC, Ciesinski N, Nurse CN, et al. The psychological burden of NMOSD – a mixed method study of patients and caregivers. PLoS One. 2024;19(3):e0300777. Published 2024 Mar 29. DOI:10.1371/journal.pone.0300777
  26. Kretschmer JR, Tkachenko D, Kümpfel T, et al. Worse recovery from acute attacks and faster disability accumulation highlights the unmet need for improved treatment in patients with late-onset neuromyelitis optica spectrum disorders (COPTER-LO study). Front Immunol. 2025;16:1575613. Published 2025 Apr 11. DOI:10.3389/fimmu.2025.1575613.
  27. Seok JM, Cho W, Son DH, et al. Association of subcortical structural shapes with fatigue in neuromyelitis optica spectrum disorder. Sci Rep. 2022;12(1):1579. Published 2022 Jan 28. DOI:10.1038/s41598-022-05531-1
  28. Carlisle N, Hari P, Brod S. Plegia to walking: AHSCBMT in severe NMOSD relapse. BMJ Neurol Open. 2020;2(2):e000073. Published 2020 Oct 26. DOI:10.1136/bmjno-2020-000073
  29. Li Q, Wang B, Cheng B, et al. Efficacy and safety of rehabilitation exercise in neuromyelitis optica spectrum disorder during the acute phase: A prospective cohort study. Mult Scler Relat Disord. 2022;61:103726. DOI:10.1016/j.msard.2022.103726
  30. Romano G, Lus G, Cirillo M, Coppola C, Bonavita S, Signoriello E. Double-negative NMOSD: from case report to a proposed diagnostic and therapeutic algorithm. BMC Neurol. 2025;25(1):465. Published 2025 Nov 12. DOI:10.1186/s12883-025-04326-x
  31. Carlsson O, Jonsson DI, Brundin L, Iacobaeus E. Relapses and Serious Infections in Patients with Neuromyelitis Optica Spectrum Disorder Treated with Rituximab: A Swedish SingleCenter Study. J Clin Med. 2024;13(2):355. Published 2024 Jan 8. DOI:10.3390/jcm13020355
  32. Akrivaki A, Giannopapas V, Dimitriadou E-M, Tzanetakos D, Kitsos D, Stavrogianni K, Chasiotis AK, Tsivgoulis G, Tzartos JS, Giannopoulos S. Neuropathic Pain in Neuromyelitis Optica Spectrum Disorders: Prevalence and Management Strategies – A Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Clinical Medicine. 2026; 15(4):1378. DOI:10.3390/jcm15041378.
  33. Luo W, Kong L, Chen H, et al. Visual disability in neuromyelitis optica spectrum disorders: prognostic prediction models. Front Immunol. 2023;14:1209323. Published 2023 Jun 7. DOI:10.3389/fimmu.2023.1209323
  34. Kümpfel T, Giglhuber K, Aktas O, et al. Update on the diagnosis and treatment of neuromyelitis optica spectrum disorders (NMOSD) – revised recommendations of the Neuromyelitis Optica Study Group (NEMOS). Part II: Attack therapy and longterm management. J Neurol. 2024;271(1):141-176. DOI:10.1007/s00415-023-11910-z. Epub 2023 Sep 7. Erratum in: J Neurol. 2024 Jun;271(6):3702-3707. DOI:10.1007/s00415-024-12288-2
  35. Yamout B, Gouider R, Al-Roughani R, et al. Consensus Recommendations for the Diagnosis and Treatment of Neuromyelitis Optica Spectrum Disorders (NMOSD): The MENACTRIMS Guidelines. CNS Drugs. 2026;40(3):283-303. DOI:10.1007/ s40263-025-01260-x
  36. Wang G, Li J, Su X, et al. Global landscape of neuromyelitis optica spectrum disorder clinical trials: trends in therapies, geography, and outcomes. Front Immunol. 2026;17:1695727. Published 2026 Apr 15. DOI:10.3389/fimmu.2026.1695727