Український вісник ПСИХОНЕВРОЛОГІЇ

Науково-практичний медичний журнал
ISSN 2079-0325
DOI 10.36927/2079-0325

ПОЛІСУБСТАНТНА АЛКОГОЛЬНА ЗАЛЕЖНІСТЬ У ВОЄННОМУ КОНТЕКСТІ: КЛІНІЧНІ ПРОЯВИ, СТРЕС-АСОЦІЙОВАНА КОМОРБІДНІСТЬ ТА ДИФЕРЕНЦІЙОВАНІ ПІДХОДИ ДО ЛІКУВАННЯ

Індекс УДК:

Анотація

Психічні та поведінкові розлади внаслідок вживання алкоголю й інших психоактивних речовин залишаються значущою медико-соціальною проблемою, а в умовах війни набувають додаткової клінічної складності через поєднання хронічного стресу, психотравматизації, депривації сну, болю, поранень, моральної травми та  обмеженого доступу до  допомоги. Особливої уваги потребують полісубстантні патерни, у  яких алкогольна залежність поєднується з  уживанням амфетаміну, метамфетаміну або  канабісу.

Мета  — узагальнити сучасні наукові дані щодо психопатологічного, поведінкового, соматичного та  терапевтичного профілю алкогольної залежності за  умов коморбідного вживання інших психоактивних речовин у  воєнному контексті.

Проведено наративний огляд літератури з аналізом міжнародних клінічних настанов, систематичних і  наративних оглядів, епідеміологічних досліджень та  аналітичних матеріалів, релевантних до  проблеми алкогольної залежності, полісубстантного вживання, стрес-асоційованих розладів і  воєнної психотравматизації.

Класична алкогольна залежність має афективно-дисфоричний, абстинентний, когнітивний і  соматовегетативний профіль. За  умов коморбідного вживання амфетаміну або метамфетаміну цей профіль доповнюється психомоторним збудженням, імпульсивністю, агресивністю, порушенням сну, параноїдністю, психотичними симптомами, серцевосудинною токсичністю та суїцидальним ризиком. У разі поєднання алкоголю з канабісом посилюються когнітивно-перцептивні, тривожно-дисоціативні, амотиваційні та психотичні ризики. У воєнних умовах психоактивні речовини часто виконують функцію дезадаптивної саморегуляції, а тому лікування має бути інтегрованим, травма-інформованим і диференційованим за  клінічним фенотипом.

Алкогольна залежність із коморбідним уживанням амфетаміну, метамфетаміну або канабісу у  воєнному контексті є  клінічно складним полісубстантним станом, що  потребує одночасного оцінювання залежності, стрес-асоційованої психопатології, суїцидального та агресивного ризику, порушень сну, соматичних ускладнень і функціональної дезадаптації.

Сторінки

Рік / Номер журналу

Перелiк використаної лiтератури

  1. World Health Organization. Global status report on alcohol and health and treatment of substance use disorders. Geneva: WHO; 2024. https://www.who.int/publications/i/item/9789240096745
  2. Charlson F, van Ommeren M, Flaxman A, Cornett J, Whiteford H, Saxena S. New WHO prevalence estimates of mental disorders in conflict settings: a systematic review and metaanalysis. Lancet. 2019 Jul 20;394(10194):240-248. doi:10.1016/S0140-6736(19)30934-1
  3. World Health Organization Regional Office for Europe. Three years of war: rising demand for mental health support, trauma care and rehabilitation. 24 February 2025. https://www.who.int/europe/news/item/24-02-2025-three-years-of-warrising-demand-for-mental-health-support-trauma-care-andrehabilitation
  4. Martsenkovskyi D, Shevlin M, Ben-Ezra M, Bondjers K, Fox R, Karatzias T, Martsenkovska I, Martsenkovsky I, Pfeiffer E, Sachser C, Vallières F, Hyland P. Mental health in Ukraine in 2023. Eur. Psychiatry. 2024;67(1):e27. doi:10.1192/j.eurpsy.2024.12
  5. Global Initiative Against Transnational Organized Crime. Collateral Damage: Assessing substance use in Ukraine’s military. Policy brief. March 2025. https://globalinitiative.net/wpcontent/uploads/2025/03/GI-TOC-Collateral-damage-Assessingsubstance-use-in-Ukraines-military-March-2025.pdf
  6. Myshakivska O, Polyvianaia M, Yachnik Y, Pinchuk I. Risk factors of substance use among university students in Ukraine during wartime. Adiktologie. 2024;24(2):119-129. doi:10.35198/01-2024-002-0001
  7. National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism. Alcohol Use Disorder: From Risk to Diagnosis to Recovery. NIAAA Core Resource on Alcohol. Updated 2025. https://www.niaaa.nih.gov/health-professionals-communities/core-resource-onalcohol/alcohol-use-disorder-risk-diagnosis-recovery
  8. National Institute for Health and Care Excellence. Alcoholuse disorders: diagnosis, assessment and management of harmful drinking and alcohol dependence. NICE Clinical Guideline CG115. 2011; updated 2014. https://www.nice.org.uk/guidance/cg115
  9. National Institute for Health and Care Excellence. Alcohol-use disorders: diagnosis and management of physical complications. NICE Clinical Guideline CG100. 2010. https://www.nice.org.uk/guidance/cg100
  10. McCauley JL, Killeen T, Gros DF, Brady KT, Back SE. Posttraumatic Stress Disorder and Co-Occurring Substance Use Disorders: Advances in Assessment and Treatment. Clinical Psychology: Science and Practice. 2012 Sep 1;19(3):283-304. doi:10.1111/cpsp.12006
  11. María-Ríos CE, Morrow JD. Mechanisms of Shared Vulnerability to Post-traumatic Stress Disorder and Substance Use Disorders. Frontiers in Behavioral Neuroscience. 2020;14:6. doi:10.3389/fnbeh.2020.00006
  12. Fronk GE, Sant’Ana SJ, Kaye JT, Curtin JJ. Stress Allostasis in Substance Use Disorders: Promise, Progress, and Emerging Priorities in Clinical Research. Annual Review of Clinical Psychology. 2020;16:401-430. doi:10.1146/annurev-clinpsy-102419-125016
  13. Clinical Guideline Committee. The ASAM/AAAP Clinical Practice Guideline on the Management of Stimulant Use Disorder. Journal of Addiction Medicine. 2024;18(1S Suppl 1):1-56. doi:10.1097/ADM.0000000000001299
  14. Jirakran K, Maes M, Buathong N, Kalayasiri R. Associations between methamphetamine and alcohol use disorder, suicidal ideation, and lowered quality of life in methamphetamine users. Exploration of Medicine. 2023;4:409-420. doi:10.37349/emed.2023.00151
  15. Voce A, Calabria B, Burns R, Castle D, McKetin R. A systematic review of the symptom profile and course of methamphetamine-associated psychosis. Substance Use & Misuse. 2019;54(4):549-559. doi:10.1080/10826084.2018.1521430
  16. Glasner-Edwards S, Mooney LJ. Methamphetamine Psychosis: Epidemiology and Management. CNS Drugs. 2014;28(12):1115-1126. doi:10.1007/s40263-014-0209-8
  17. Hasin D, Walsh C. Cannabis Use, Cannabis Use Disorder, and Comorbid Psychiatric Illness: A Narrative Review. Journal of Clinical Medicine. 2020;10(1):15. doi:10.3390/jcm10010015
  18. Bedillion MF, Blaine SK, Claus ED, Ansell EB. The effects of alcohol and cannabis co-use on neurocognitive function, brain structure, and brain function. Current Behavioral Neuroscience Reports. 2021;8(4):134-149. doi:10.1007/s40473-021-00243-8
  19. National Center for PTSD. Cannabis Use and PTSD Among Veterans. U.S. Department of Veterans Affairs. Updated clinical resource. https://www.ptsd.va.gov/professional/treat/cooccurring/marijuana_ptsd_vets.asp
  20. Schnurr PP, Hamblen JL, Wolf J, et al. The Management of Posttraumatic Stress Disorder and Acute Stress Disorder: Synopsis of the 2023 U.S. Department of Veterans Affairs and U.S. Department of Defense Clinical Practice Guideline. Annals of Internal Medicine. 2024;177:363-374. doi:10.7326/M23-2757
  21. U.S. Department of Veterans Affairs, U.S. Department of Defense. VA/DoD Clinical Practice Guideline for the Management of Substance Use Disorders. Provider Summary. Version 4.0. 2021. https://www.healthquality.va.gov/guidelines/mh/sud/
  22. World Health Organization. Psychosocial interventions for the management of cannabis dependence. mhGAP Evidence Resource Centre. WHO. https://www.who.int/teams/mentalhealth-and-substance-use/treatment-care/mental-health-gap-action-programme/evidence-centre/drug-use-disorders/psychosocial-interventions-for-the-management-of-cannabis-dependence
  23. National Center for PTSD. Treatment of Co-Occurring PTSD and Substance Use Disorder in VA. U.S. Department of Veterans Affairs. https://www.ptsd.va.gov/professional/treat/cooccurring/tx_sud_va.asp
  24. Back SE, Jarnecke AM, Norman SB, Zaur AJ, Hien DA. State of the Science: Treatment of comorbid posttraumatic stress disorder and substance use disorders. Journal of Traumatic Stress. 2024;37(6):803-813. doi:10.1002/jts.23049